संकल्पना टिपणे: शेती पद्धती, नांगरणी आणि शास्त्रीय पेरणी
कृषी क्षेत्राचा विकास हा मानवाच्या अस्तित्वाचा कणा आहे. भारतासारख्या कृषिप्रधान देशात विविध हवामान, तापमान आणि पर्जन्यमानानुसार विविध पिके घेतली जातात.
१. पिकांचे प्रमुख प्रकार (Types of Crops)
| पिकाचा प्रकार | हंगाम | वैशिष्ट्ये | प्रमुख उदाहरणे |
|---|---|---|---|
| खरीप पिके | पावसाळा (जून ते सप्टेंबर) | जास्त पाण्याची व आर्द्रतेची गरज | भात, मका, सोयाबीन, भुईमूग, कापूस |
| रब्बी पिके | हिवाळा (ऑक्टोबर ते मार्च) | मध्यम तापमान व कमी पाण्याची गरज | गहू, हरभरा, वाटाणा, मोहरी, जवस |
| उन्हाळी (झायेद) पिके | उन्हाळा (मार्च ते जून) | उष्ण हवामानात वाढणारी | कलिंगड, काकडी, पालेभाज्या |
२. जमीन तयार करणे (Preparation of Soil)
- नांगरणीचे महत्त्व: माती सैल केल्याने मुळांना श्वसनासाठी हवा मिळते. मातीतील सुक्ष्मजीवांची वाढ होते.
- सपाटीकरण (Levelling): नांगरणीनंतर मातीचे मोठे ढेकूळ (Crumbs) फळीच्या (Leveller) साहाय्याने फोडून जमीन सपाट केली जाते, ज्यामुळे सिंचन समान होते.
३. आधुनिक पेरणी तंत्रज्ञान
- सीड ड्रिल (Seed Drill): ट्रॅक्टरच्या साहाय्याने बियाणे समान अंतरावर आणि योग्य खोलीवर पेरले जाते.
- फायदे: वेळ व श्रमाची बचत, पक्षांपासून संरक्षण आणि रोपांमध्ये सूर्यप्रकाशासाठी निरोगी स्पर्धा.