व्हिडिओ व्याख्यान १: ज्वलनाचे रहस्य - ऑक्सिजनची गरज आणि प्रज्वलन तापमान

# व्हिडिओ व्याख्यान १: ज्वलनाचे रहस्य - ऑक्सिजनची गरज आणि प्रज्वलन तापमान
**मार्गदर्शक:** डॉ. सुहास कुलकर्णी | **कालावधी:** ~५:५० मिनिटे

### नमस्कार बालवैज्ञानिक मित्रांनो!
आपण शेकोटी पेटवतो, मेणबत्ती लावतो किंवा गॅस शेगडी पेटवतो. या सर्व घटनांमध्ये काय समान आहे? या सर्वांमध्ये **ज्वलन (Combustion)** घडत असते!

### ज्वलन म्हणजे काय?
ज्या रासायनिक प्रक्रियेमध्ये एखादा पदार्थ ऑक्सिजनशी अभिक्रिया करून उष्णता आणि प्रकाश बाहेर टाकतो, त्या प्रक्रियेस **ज्वलन (Combustion)** म्हणतात. ज्या पदार्थाचे ज्वलन होते त्याला **ज्वलनशील पदार्थ किंवा इंधन (Fuel)** म्हणतात.

### ज्वलनासाठी आवश्यक असणाऱ्या ३ अटी (Fire Triangle):
१. **इंधन (Fuel):** जळणारा पदार्थ (उदा. लाकूड, कागद, पेट्रोल).
२. **हवा (ऑक्सिजन):** ऑक्सिजनशिवाय आग पेटू शकत नाही! जळत्या मेणबत्तीवर काचेचा पेला उपडा ठेवल्यास थोड्या वेळाने हवा संपताच मेणबत्ती विझते.
३. **उष्णता (प्रज्वलन तापमान गाठण्यासाठी):**

### प्रज्वलन तापमान (Ignition Temperature):
ज्या किमान तापमानाला एखादा ज्वलनशील पदार्थ आग पकडतो (जळू लागतो), त्या तापमानाला त्या पदार्थाचे **प्रज्वलन तापमान (Ignition Temperature)** म्हणतात.
- जोपर्यंत पदार्थाचे तापमान त्याच्या प्रज्वलन तापमानापेक्षा कमी असते, तोपर्यंत तो पदार्थ पेट घेत नाही! म्हणूनच खोलीच्या तापमानाला ठेवलेली काडेपेटी स्वतःहून पेटत नाही.
- ज्या पदार्थांचे प्रज्वलन तापमान अत्यंत कमी असते आणि जे हवेतील ठिणगीनेही लगेच भडकतात, त्यांना **अतिज्वलनशील पदार्थ (Inflammable substances)** म्हणतात. उदा. पेट्रोल, एलपीजी आणि अल्कोहोल.