व्हिडिओ व्याख्यान १: द्रव विद्युत वाहक कसे बनतात? आणि सूक्ष्म प्रवाहाचा LED टेस्टर

# व्हिडिओ व्याख्यान १: द्रव विद्युत वाहक कसे बनतात? आणि सूक्ष्म प्रवाहाचा LED टेस्टर
**मार्गदर्शक:** डॉ. सुहास कुलकर्णी | **कालावधी:** ~५:५० मिनिटे

### नमस्कार बालवैज्ञानिक मित्रांनो!
आपण लहानपणापासून शिकलो आहोत की तांबे, लोखंड, ॲल्युमिनियम यांसारखे धातू विजेचे सुवाहक (Good Conductors) असतात, तर लाकूड, रबर, काच हे विजेचे दुर्वाहक (Poor Conductors) असतात. परंतु **द्रव (Liquids) विजेचे वहन करू शकतात का?**

चला, एक प्रयोग पाहूया:
- **ऊर्ध्वपातित पाणी (Distilled Water):** हे पूर्णपणे शुद्ध पाणी असते. यात कोणतेही क्षार विरघळलेले नसतात. त्यामुळे ऊर्ध्वपातित पाणी हे विजेचे **दुर्वाहक** असते!
- परंतु जर आपण या शुद्ध पाण्यात चिमूटभर **मीठ (Sodium Chloride)** विरघळवले, तर ते विजेचे **उत्कृष्ट सुवाहक** बनते!
- सामान्यतः जी द्रावणे **आम्ल (Acids), आम्लारी (Bases) किंवा क्षार (Salts)** असतात, ती विजेचे सुवाहक असतात (उदा. लिंबाचा रस, व्हिनेगर, मिठाचे पाणी, कॉपर सल्फेटचे द्रावण). नळाचे पाणी, विहिरीचे पाणी यात नैसर्गिक क्षार असल्याने तेही सुवाहक असते; म्हणूनच ओल्या हाताने विजेच्या बटनाला कधीही हात लावू नये!

### एलईडी (LED - Light Emitting Diode) चा वापर:
काही द्रवांमधून वाहणारा विद्युतप्रवाह अत्यंत मंद असतो. अशा वेळी सामान्य विजेचा दिवा (Bulb) प्रकाशित होऊ शकत नाही, कारण त्याची फिलामेंट गरम होण्यासाठी पुरेसा प्रवाह नसतो.
- अशा मंद प्रवाहाचा शोध घेण्यासाठी आपण **एलईडी (LED)** चा टेस्टर वापरतो!
- एलईडीला दोन तारा (Leads) असतात: **लांब तार** ही नेहमी बॅटरीच्या धन ध्रुवाला (+) जोडली जाते, आणि **लहान तार** ही ऋण ध्रुवाला (-) जोडली जाते!