संकल्पना टिपणे १: अल्गोरिदमची व्याख्या, इतिहास आणि फ्लोचार्ट चिन्हे
समस्या निवारणाची पद्धतशीर प्रक्रिया म्हणजे अल्गोरिदम.
१. अल्गोरिदमची औपचारिक व्याख्या
- अल्गोरिदम (Algorithm): पूर्वपरिभाषित इनपुटचे रूपांतर निश्चित आउटपुटमध्ये करण्यासाठी स्पष्ट, अचूक आणि मर्यादित पायऱ्यांची केलेली मांडणी.
- उगम: ९ व्या शतकातील गणितज्ज्ञ मुहम्मद इब्न मुसा अल्-ख्वारिज्मी (Al-Khwarizmi) यांच्या नावावरून हा शब्द आला.
२. अल्गोरिदमची ४ प्रमुख वैशिष्ट्ये
१) मर्यादितता (Finiteness): अल्गोरिदम निश्चित संख्येत पायऱ्या पूर्ण करून समाप्त झालाच पाहिजे (Infinite Loop मध्ये अडकू नये). २) सुस्पष्टता (Definiteness): प्रत्येक पायरी पूर्णपणे स्पष्ट, बिनचूक व अर्थशून्य नसलेली असावी. ३) इनपुट / आउटपुट (Inputs & Outputs): शून्य किंवा अधिक वैध आगत स्वीकारून किमान एक फलनिष्पत्ती दिली पाहिजे. ४) कार्यान्वयीयता (Feasibility): प्रत्येक पायरी प्रत्यक्ष साधनांच्या साहाय्याने मर्यादित वेळेत पार पाडता आली पाहिजे.
३. फ्लोचार्ट चिन्हांची आंतरराष्ट्रीय मानके (ANSI)
| चिन्ह | भौमितिक आकार | कार्य |
|---|---|---|
| टर्मिनेटर | अंडाकृती (Oval / Pill) | अल्गोरिदमचा आरंभ (Start) किंवा शेवट (End) |
| इनपुट / आउटपुट | समांतरभुज चौकोन (Parallelogram) | माहिती वाचणे (Read/Input) किंवा छापणे (Print/Output) |
| प्रक्रिया बॉक्स | आयात (Rectangle) | गणिती गणना, सूत्र किंवा चलाचे मूल्य बदलणे (Process) |
| निर्णय बॉक्स | समभुज चौकोन (Diamond) | अट तपासणे (Condition / Decision: Yes/No) |
| प्रवाह रेषा | बाण (Arrow Lines) | पायऱ्यांची दिशा दर्शवणे |