माहितीचे संकलन, सारणीकरण व सरासरी (Data Collection & Arithmetic Mean)
गोळा केलेल्या माहितीच्या नोंदींना प्राप्तांक (Observations / Raw Data) म्हणतात.
१. वारंवारता वितरण सारणी (Frequency Distribution Table)
माहितीतील आकडे पुन्हा पुन्हा येत असल्यास ताळाच्या खुणा (Tally Marks) वापरून सारणी तयार केली जाते.
- $1$ साठी $|$, $2$ साठी $||$, $3$ साठी $|||$, $4$ साठी $||||$ आणि $5$ साठी $\rlap{////}{|}$ असा पाचचा गट बनवला जातो.
- प्रत्येक प्राप्तांक किती वेळा आला त्या संख्येला त्याची वारंवारता (Frequency - $f$) म्हणतात.
२. अंकगणिती सरासरी (Arithmetic Mean)
सरासरी हे दिलेल्या माहितीच्या समूहाचे प्रतिनिधी मूल्य असते:
$$\text{सरासरी (Mean)} = \frac{\text{सर्व प्राप्तांकांची बेरीज}}{\text{एकूण प्राप्तांकांची संख्या}}$$
उदाहरण: एका क्रिकेटपटूने ६ डावांत खालील धावा केल्या: ३६, ३५, ५०, ४६, ६०, ५५.
$$\text{सरासरी} = \frac{36 + 35 + 50 + 46 + 60 + 55}{6} = \frac{282}{6} = 47 \text{ धावा}$$
३. माहितीचा विस्तार (Range)
माहितीतील सर्वात मोठ्या (कमाल) प्राप्तांकातून सर्वात लहान (किमान) प्राप्तांक वजा केल्यास विस्तार मिळतो:
$$\text{विस्तार (Range)} = \text{कमाल मूल्य} - \text{किमान मूल्य}$$
वरील उदाहरणात: कमाल = ६०, किमान = ३५.
$$\text{विस्तार} = 60 - 35 = 25$$