संकल्पना टिपणे १: वस्तुविनिमय पद्धत व मर्यादा
१. वस्तुविनिमय पद्धत (Barter System) म्हणजे काय?
- पैशांचा वापर न करता थेट वस्तूंच्या बदल्यात वस्तूंची देवाणघेवाण करण्याची प्राचीन पद्धत.
- उदाहरण: शेतकऱ्याने सुताराला धान्य देणे आणि मोबदल्यात लाकडी नांगर किंवा बैलगाडीचे चाक घेणे.
२. वस्तुविनिमय पद्धतीच्या ४ मोठ्या अडचणी
१. गरजांचा दुहेरी संयोग (Double Coincidence of Wants): खरेदीदार आणि विक्रेता या दोघांनाही परस्परांच्या वस्तू हव्या असल्या पाहिजेत, तरच विनिमय शक्य होतो; जो प्रत्यक्षात अत्यंत दुर्मिळ असतो. २. अविभाज्यता (Lack of Divisibility): जिवंत जनावरे (गाय, घोडा, शेळी) लहान वस्तूंसाठी विभागता येत नाहीत. ३. मूल्य साठवणुकीची अडचण (Difficulty in Storing Value): धान्य, दूध, फळे, भाजीपाला काही दिवसांत खराब होतात; संपत्ती दीर्घकाळ साठवून ठेवता येत नाही. ४. समान मूल्यमापकाचा अभाव (Lack of Common Measure of Value): एका घोड्यासाठी किती पोती गहू द्यायचे किंवा एका मडक्यासाठी किती दूध द्यायचे, याचे कोणतेही निश्चित प्रमाण नव्हते.